Met de drie fototentoonstellingen TurkishConnections, SurinNedWerk en Rue du Maroc introduceerde Kosmopolis Rotterdam het onderwerp transnationalisme bij een breed publiek. Fotograaf Otto Snoek bracht in drie foto-exposities in de buitenruimte transnationale levensstijlen van met name migranten in beeld.

Kosmopolis Rotterdam heeft hard gewerkt aan het zichtbaar en invoelbaar maken van grootstedelijke en abstracte ontwikkelingen zoals transculturalisme en transnationalisme, en bracht dan zowel de succesvolle als de schurende kanten ervan in beeld. Kosmopolis Rotterdam signaleerde een groeiende trend. Steeds meer mensen, en dan met name migranten, meten zich een transnationale levensstijl aan. Voor hen is het heel gewoon om te wonen en te werken in het ene land, en uit te gaan en familiebezoeken en vakantie te houden in andere landen. Dit geldt vooral voor migranten, en dan met name voor migranten van de tweede en derde generatie. Zij voelen zich hecht verbonden met mensen uit zowel hun land van herkomst als van vestiging. Maar daarnaast hebben ze allerlei soorten relaties met mensen uit nog weer andere culturen en landen. En dankzij internet, mobiele telefoons en skype kunnen zij al deze contacten eenvoudig onderhouden.

Güler, toponderneemster en gids, leidde reizigers in een rijdende bus langs Succesvolle Turkse Ondernemers (STO) in Rotterdam en Amsterdam.

De oratie uit 2010 van Ewald Engelen, getiteld Etnisch Ondernemerschap 2.0 en 3.0, spreekt van een Nederlands integratiewonder van ondernemers van Turkse komaf als voorhoedespelers. Dit statement hebben Imagine IC en Kosmopolis Rotterdam tot uitgangspunt genomen van Gülers Travels, een coproductie met het Productiehuis Rotterdam over nieuw, grootstedelijk ondernemerschap in Nederland.

Uit onderzoek van de Universiteit van Amsterdam is gebleken dat kickboksen in grote steden ook voor meiden een heel populaire sport is. Opvallend daarbij zijn de sterk toenemende aantallen kickboksters met een cultureel diverse achtergrond en met name van Marokkaanse afkomst. Voor Imagine IC was het aanleiding om op basis van het onderzoek van de Universiteit van Amsterdam door Jasmijn Rana en samen met Kosmopolis Rotterdam de achtergronden van kickboksen onder meiden aan een breed publiek te presenteren. Jongerenculturen in de grote steden zijn een indicatie van de samenleving van later. Daarin is multiculturaliteit een vanzelfsprekendheid. Deze trends werden als hedendaags erfgoed in museumcollecties en stadarchieven verankerd.

Hotel Thuispaleis: een b&b met een studio in de Tarwewijk in Rotterdam Zuid die door buurtbewoners, kunstenaars, kleine zelfstandigen en thuiswerkers werd gerund. Hotel Thuispaleis was een voorbeeld van een lokale netwerkorganisatie gericht op sociale vormgeving en creatieve economie. Het hotel trok avontuurlijke hotelgangers, onderzoekers, journalisten, kunstenaars en ontwerpers.

Hotel Thuispaleis stelde zich ten doel grootsteedse wijkeconomie te agenderen, door te laten zien wat de lokale kunstenaars en zzp-ers voor de wijk kunnen betekenen. Oftewel, welke krachten kun je in een wijk bundelen en hoe kun je samen nieuwe waarden creëren, en niet alleen economische? Het ging erom, samen aan sociale levendigheid in een wijk werken. Daarbij lag het accent zowel op het stimuleren van zelfredzaamheid van buurtbewoners en thuiswerkers, als op het uitwisselen van kennis van nieuwe vormen van werk en inkomen met experts, bestuurders en beslissers.

De Markt van Morgen was een tweedaags evenement met (drie edities) als resultaat van een meerjarig project dat van de Afrikaandermarkt een levendiger ontmoetingsplaats wilde maken. Omdat er op de Markt van Morgen meer te beleven was, bleven mensen er beduidend langer met als bijkomend gevolg dat ze er ook meer geld uitgaven.

Voorop stond het bevorderen van het sociaal-cultureel zelfbewustzijn van bewoners en het versterken van de economische zelfstandigheid van de wijk. De Afrikaanderwijk in Rotterdam Zuid was de perfecte locatie voor een Wijkonomieproject omdat de wijk en de directe omgeving een grote en langdurige transformatie zouden ondergaan. Bovendien is de Afrikaandermarkt een van de grootste markten van Nederland met een enorme potentie. Twee keer per week staan er zo’n 300 kramen met het meest ‘exotische’ aanbod van de stad. De markt is kortom een plek waar unieke producten te koop zijn en waar ook een innovatieve culturele rijkdom te ontwikkelen is.

De modeprojecten Mode Rotterdam-Istanbul en SÜIT ÜP koppelden twee internationaal opererende modeontwerpers aan modestudenten van de Willem de Kooning Academie, mbo-opleidingen als ROC Albeda College en ROC Zadkine, en aan lokale, hoogwaardige naaiateliers in de Afrikaanderbuuurt. De resultaten van de masterclasses werden getoond in Gemaal op Zuid, V&D in Winkelcentrum Zuidplein en de Bijenkorf.

Het bijzondere van beide modeprojecten was de uitwisseling van creatieve kennis en vaardigheden (ontwerpen, patroontekenen, naaien, speciale applicatie- en versiertechnieken) tussen professionals, studenten van verschillende opleidingsniveaus en vaardige handen uit de buurt. De projecten maakten gebruik van lokale productiemogelijkheden en dit alles leidde tot nieuwe ontwerpen, geïnspireerd op uiteenlopende ontwerptradities. Om ook oog te krijgen voor de commerciële praktijk werd bij SÜIT ÜP van begin af aan met de V&D samengewerkt. Zo bood het warenhuis exclusieve winkelruimte voor de verkoop van de ontworpen modellen. De ontwerpen werden eerst op de catwalk geshowd aan een breed publiek.

Groot Brengen bracht op een interactief-theatrale manier een gesprek over opvoeden op gang tussen ouders, broers, zussen en andere opvoeders uit de huiselijke sfeer.

In 2007 initieerde de dienst Jeugd, Onderwijs en Samenleving (JOS) het programma Dialogen Stadsburgerschap. Maatschappelijke en culturele organisaties werden uitgenodigd om gesprekken in de wijken aan te jagen over de thema’s Opvoeden, Meiden op de arbeidsmarkt en Media en Beeldvorming. Kosmopolis Rotterdam realiseerde met een financiële bijdrage van JOS het programma Grootbrengen, Variaties in opvoeden. Dit programma was bedoeld als aanvulling op de activiteiten van Stichting De Meeuw ter ondersteuning bij opvoeding.

 In geïmproviseerde huiskamers en met het bord op schoot gingen buurtbewoners en mediaspecialisten met elkaar in gesprek over het nieuws op TV Rijnmond en Al Jazeera, soaps uit Turkije en Brazilië, muziekprogramma’s uit Nederland en kinderprogramma’s van over de hele wereld.

Staat schoteltelevisie kijken integratie in de weg? Zo luidde een van de achterliggende vragen van het programma Dialogen Stadsburgerschap dat in 2007 werd gelanceerd door de dienst Jeugd, Onderwijs en Samenleving (JOC). Uit onderzoek bleek het tegendeel. Rotterdammers kijken gemiddeld drie uur per dag televisie: één uur lokale televisie en twee uur naar commerciële en publieke zenders, inclusief schoteltelevisie. En juist mensen die naar schoteltelevisie kijken, volgen ook altijd gewone Nederlandse zenders. Schoteltelevisie is veel meer een aanvulling op het Nederlandse televisiemenu en kijkers krijgen er eerder een breed wereldbeeld door dan een tunnelvisie.

In Alles Snor? ontwikkelde Kosmopolis Rotterdam met elf minorstudenten van de Hogeschool Rotterdam in het Oude Noorden een activiteitenprogramma, gericht op meer sociale, culturele en economische levendigheid in het Oude Noorden. Buurtgroepen, lokale ondernemers en scholieren volgden workshops van lokale kunstenaars over het thema mode, identiteit en beeldvorming. De resultaten waren te zien tijdens een middag- en een avondprogramma, dat werd afgesloten met een interactieve theatervoorstelling.

Alles Snor? kwam tot stand ter gelegenheid van de viering in 2012 van 400 jaar Turks-Nederlandse betrekkingen. Een serie foto’s van Robert de Hartogh van Turkse gastarbeiders (bijna zonder uitzondering snordragend) uit de jaren ’70 en ’80 vormde het vertrekpunt. Robert de Hartogh portretteerde de mannen niet alleen op de werkvloer en in de pensions, maar ook volgens de laatste mode gekleed in hun vrije tijd op straat of in het weekend in het uitgaansleven. Aan de foto’s met Rotterdamse blondines aan hun zij is te zien hoe gewild de mannen waren in hun hooggesloten broeken met wijde pijpen en met overhemden in pasteltinten en contrasterende sierstiksels. Veel Turkse mannen waren een voorbeeld van goed gekleed-zijn en dat geeft een heel andere dimensie aan het gangbare beeld van eenzame mannen die zichzelf niets gunden om maar zoveel mogelijk geld naar Turkije te kunnen sturen. Onder de gastarbeiders zaten juist veel avontuurlijk ingestelde types, gewend aan een cultuur van dress to impress. Die levenskunst was in Rotterdam toentertijd nog niet erg ontwikkeld. En, zo ontdekten de minorstudenten, ook nu nog kan Rotterdam een voorbeeld nemen aan de hoog ontwikkelde mannenmode uit Istanbul, de Turkse flaneerkunst en de modebewustheid van de jongste generatie Turkse Nederlanders.

Wereldwijdwerken.net is een overkoepelende website waar onder de grote noemer Transnationalisme alle portretten worden gepresenteerd van de drie fototentoonstellingen TurkishConnections, SuriNedwerk en Rue due Maroc, samen met de interviews en verhalen. De website is uitgangspunt voor de lesmodule Hoe Super ben jij? voor het (v)mbo.

Als geboorte- en woonplaats niet meer samenvallen, en studie, werk en hobby’s ons naar uiteenlopende plaatsen brengen, krijgen cultuur en identiteit een andere betekenis en invulling. Hierover gaan de tentoonstellingen TurkishConnections, SuriNedwerk en Rue du Maroc. Otto Snoek fotografeerde allerlei mensen, van jong tot oud en van student, kunstenaar tot ondernemer. Eén ding hebben zij gemeen: hun transnationale levensstijl. De geportretteerden switchen met groot gemak tussen verschillende landen, culturen en talen. Ze gaan daarmee voorbij aan hun eigen grenzen en aan landsgrenzen en maken van de hele wereld hun speelveld. Hun verhalen gaan over (r)emigratie, zakelijke netwerken, familiebanden en reislust. Zo heeft ieder zijn eigen redenen en motieven om wereldwijd te leven en te werken. De site wereldwerken.net voert de bezoeker ongemerkt dwars door de levensverhalen met Surinaamse, Turkse en Marokkaanse roots.

In een tentoonstelling, een interactieve website en verschillende educatieve trajecten keek ANGRY, Jong en Radicaal vanuit drie perspectieven naar radicalisering onder jongeren: vanuit jongeren zelf, vanuit de media, en vanuit fotografen en andere beeldmakers.

Sinds 9/11 is radicalisering een hot topic en wordt radicalisme per definitie gezien als negatief. Maar vormt het -geboren uit idealisme- niet vaak ook een drijvende kracht achter maatschappelijke veranderingen? En wie is radicaal en wie bepaalt dat? Neemt het radicalisme in Nederland toe, of is vooral de beeldvorming veranderd? Met deze vragen ontwikkelden Paradox, het Nederlands Fotomuseum in samenwerking met Prospector en Kosmopolis Rotterdam, het project ANGRY, Jong en Radicaal. In een grote verscheidenheid aan fotoprojecten, videowerken, mediaverslagen, interviews en werk van jongeren zelf, liet ANGRY zien dat radicalisering van jongeren van alle culturen en alle tijden is. Het publiek hoorde op de tentoonstelling de stem van de jongeren, werd geconfronteerd met mediabeeld dat werd geplaatst naast de verbeelding van protest, verzet en (radicale) actie door beeldend kunstenaars en fotografen. In deze opzet veroordeelde en bekritiseerde ANGRY geen enkele positie, maar onderzocht ze en zoomde in op de consequenties van radicaal zijn. ANGRY wilde aanzetten tot discussie en tot heroverweging van de eigen standpunten over radicaal zijn.

MijnToko is een lesmodule voor mbo’ers om een goed beeld te krijgen van wat het is om ondernemer te zijn. De studenten portretteerden zelf inspirerende voorbeelden, waaraan zij zich vervolgens konden spiegelen. MijnToko werd in nauw overleg met mbo-docenten ontwikkeld en is zo opgezet dat scholen nog lange tijd van het programma gebruik kunnen maken; en dat gebeurt nu nog steeds.

MijnToko maakte onderdeel uit van het grotere project Meiden en Arbeidsmarkt, dat weer paste in het programma Dialogen Stadsburgerschap van de dienst Jeugd, Onderwijs en Samenleving van de Gemeente Rotterdam. Het project Meiden en de Arbeidsmarkt streefde ernaar de (arbeidsmarkt)positie van hedendaagse jonge vrouwen te verbeteren. Met enerzijds aandacht voor de diversiteit in de uitgangssituaties van verschillende vrouwen en anderzijds voor de meest recente ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. Meiden en Arbeidsmarkt bestond uit een dialoogprogramma, de publicatie Dwarse vrouwen, en de lesmodule MijnToko.

De opkomst van sociale media bood Kosmopolis Rotterdam de kans om zich effectief tussen de focusgroepen te begeven, op de hoogte te blijven van wat er speelde en snel in te gaan op ontwikkelingen en behoeften. In de jaren van Kosmopolis Rotterdam heeft het internet zich ontwikkeld van een plek waar mensen informatie vinden, naar een plek waar mensen zelf ontwerper, curator, verzamelaar en deler van content zijn. Van passief informatie ontvangen naar actieve participatie. En zo kwamen ook onze projecten tot stand. Op de Kosmopolis Rotterdam vrienden- en later fanfacebookpage werd de laatste jaren gestaag een community opgebouwd. Foto’s of filmpjes van repetities, locaties en workshops, gemaakt door de makers, werden door hen of door Kosmopolis Rotterdam geplaatst op facebook, op Youtube, op issuu of via een tweet gedeeld. Deze verschillende sociale media werden met elkaar verknoopt op de website en konden steeds heen en weer gelinkt en verwezen worden. Zo werden kleine en grote gebeurtenissen en belevenissen op steeds meer fronten zichtbaar.

Kosmopolis Rotterdam heeft in zes jaar tijd een stevig medianetwerk opgebouwd. Via de regionale media bereikten we focusgroepen die zelf geen krantenabonnement hebben en vaak alleen de gratis huis-aan-huis kranten lezen en RTV Rijnmond bekijken. Landelijke media presenteerden het grotere verhaal achter onze projecten, zoals dat van de tweede en derde generaties migranten die een transnationaal leven leiden. We merkten dat het ‘multiculturele drama’ aan nieuwswaardigheid inboette, ten gunste van human interes’ voor succesvol samenleven. Daar was het ons om te doen. Kosmopolis Rotterdam werd in toenemende mate opgemerkt als een goede intermediair: wij kenden de mensen in de wijken met bijzondere verhalen en producten persoonlijk. Voor veel journalisten waren we dan ook een bron voor ‘ander nieuws’. Zo werkte TV Rijnmond met ons aan een tweewekelijks, kort item voor hun vaste nieuwsprogramma, het best bekeken Rijnmond programma. We presenteerden culturele diversiteit als gewoon Rotterdams, verteld door gewone deelnemers aan de Wijkkeuken van Zuid, Hotel Thuispaleis in de Tarwewijk, Suzy’s Cup Cake winkel en Rue du Maroc. En soms waren de persoonijke verhalen zo mediageniek dat ze Kosmopolis Rotterdam als maker overschaduwden. Opmerkelijk was ook de groeiende belangstelling voor Kosmopolisprojecten van landelijke kranten, zoals een dubbele pagina over de tentoonstelling Rue du Maroc in onder andere NRC Handelsblad met als kop: ‘Succesvolle Nederlanders en Belgen van Marokkaanse afkomst: er zijn er genoeg.’